Verrassend, leerzaam, Amsterdams.
feitjes.amsterdam

Het nulpunt van Nederland ligt niet in de Stopera, maar onder de Dam

In de Stopera staat een bout op precies 0 meter NAP, maar die is vooral voor toeristen. Het echte ijkpunt van alle hoogtes in Nederland zit negentig centimeter onder de Dam, op een paal van 22 meter.

Centrum Feitje 147 van 147 4 min 18 nov. 2026 5 bronnen
Het NAP-monument in de Stopera met de glazen kolom
Beeld: Het NAP-monument in de passage van de Stopera / Bron: Ceescamel, Wikimedia Commons (CC0)

Elke hoogte in Nederland wordt gemeten ten opzichte van het NAP: de dijk bij je oma, de Vaalserberg, de vloer van Schiphol. Veel mensen denken dat het nulpunt daarvan in de Stopera ligt, want daar staat een glimmende bout met een bordje erbij. Die bout is vooral voor de bezoekers. Het echte ijkpunt van het land ligt een paar honderd meter verderop, onder de stenen van de Dam.

Het NAP-monument in de Stopera met de glazen kolom
Beeld: Het NAP-monument in de passage van de Stopera / Bron: Ceescamel, Wikimedia Commons (CC0)

Een burgemeester die het water mat

Het begon met een overstroming. Na een overstroming in 1675 wilde burgemeester Johannes Hudde weten hoe hoog de zeedijken rond de stad eigenlijk moesten zijn. Hij liet van september 1683 tot september 1684 elke dag de hoogste waterstand van het IJ meten. Het gemiddelde werd het Amsterdams Peil. De zeedijk moest negen voet en vijf duim daarboven liggen, zo'n 2,67 meter.

Om dat peil vast te leggen liet Hudde acht marmeren stenen met een groef inmetselen in sluizen door de hele stad. Daar kon iedereen het nulpunt zien.

Portret van burgemeester Johannes Hudde
Beeld: Johannes Hudde (1628-1704), burgemeester van Amsterdam / Bron: Stadsarchief Amsterdam (auteursrechtvrij)

De laatste Huddesteen

Van die acht stenen zit er nog maar één op zijn oorspronkelijke plek: in de Eenhoornsluis, waar de Korte Prinsengracht de Haarlemmerdijk kruist. Steen en sluis werden in 2005 een monument. De steen uit de Nieuwe Brugsluis verdween in 1955 bij de sloop van die sluis, en dook in 2014 weer op bij de bouw van de Noord/Zuidlijn. Hij is inmiddels hersteld.

De Huddesteen in de Eenhoornsluis aan de Korte Prinsengracht
Beeld: De Huddesteen in de Eenhoornsluis / Bron: Hans Erren, Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Van Amsterdam naar heel Europa

Het Amsterdamse peil bleek zo handig dat het in 1818 voor het hele land werd voorgeschreven. Sinds 1891 heet het Normaal Amsterdams Peil. Ook Belgen en Duitsers gingen ermee rekenen: Pruisen baseerde er in 1879 zijn eigen nulpunt op, en tegenwoordig is het NAP de basis voor het Europese hoogtesysteem. Een meting van een paar Amsterdamse ambtenaren uit de zeventiende eeuw is zo de basis geworden voor hoogtes in een groot deel van Europa.

Negentig centimeter onder de Dam

De stenen van Hudde zaten in sluizen en kademuren, en die zakken en verschuiven. Daarom werd in 1953 een nieuw ijkpunt gemaakt: een bronzen bout op een heipaal van 22 meter lang, op de Dam. De bout zit zo'n negentig centimeter onder de bestrating, onder een deksel van hardsteen. Hij ligt niet op nul, maar iets daarboven: op 1,408 meter boven NAP. Vanaf die bout wordt de hoogte van zo'n 35.000 zichtbare peilmerken in het land bepaald, plus 400 merken onder de grond.

En de bout in de Stopera? Die zit precies op 0 meter NAP, maar heeft geen functie voor de metingen. Hij hoort bij het NAP-monument van Louis van Gasteren en Kees van der Veer, dat in 1988 werd geopend. Het monument laat zien hoe hoog het water in Nederland kan komen. In 1953, bij de Watersnoodramp, stond het op 4,55 meter boven NAP.

Snelle feitjes
  • 01Burgemeester Johannes Hudde liet van september 1683 tot september 1684 elke dag het hoogwater van het IJ meten.
  • 02Van de acht Huddestenen zit er nog maar één op zijn oude plek, in de Eenhoornsluis.
  • 03Sinds 1891 heet het Amsterdams Peil het Normaal Amsterdams Peil.
  • 04Het ijkpunt onder de Dam ligt op 1,408 meter boven NAP, niet op nul.
  • 05Het NAP-net telt zo'n 35.000 zichtbare peilmerken en 400 onder de grond.
Bronnen en verantwoording (5)
  1. Wikipedia: Normaal Amsterdams Peil
  2. Wikipedia: Amsterdam Ordnance Datum
  3. Normaal Amsterdams Peil: het NAP-monument en de Huddesteen
  4. NOS: Jarig NAP vergelijkbaar met nulmeridiaan van Greenwich (2018)
  5. Stadsarchief Amsterdam: portret van Johannes Hudde

Foutje gezien? Laat het de redactie weten.

Deel dit feitje Als beeldkaart WhatsApp

Reacties