Elke hoogte in Nederland wordt gemeten ten opzichte van het NAP: de dijk bij je oma, de Vaalserberg, de vloer van Schiphol. Veel mensen denken dat het nulpunt daarvan in de Stopera ligt, want daar staat een glimmende bout met een bordje erbij. Die bout is vooral voor de bezoekers. Het echte ijkpunt van het land ligt een paar honderd meter verderop, onder de stenen van de Dam.

Een burgemeester die het water mat
Het begon met een overstroming. Na een overstroming in 1675 wilde burgemeester Johannes Hudde weten hoe hoog de zeedijken rond de stad eigenlijk moesten zijn. Hij liet van september 1683 tot september 1684 elke dag de hoogste waterstand van het IJ meten. Het gemiddelde werd het Amsterdams Peil. De zeedijk moest negen voet en vijf duim daarboven liggen, zo'n 2,67 meter.
Om dat peil vast te leggen liet Hudde acht marmeren stenen met een groef inmetselen in sluizen door de hele stad. Daar kon iedereen het nulpunt zien.

De laatste Huddesteen
Van die acht stenen zit er nog maar één op zijn oorspronkelijke plek: in de Eenhoornsluis, waar de Korte Prinsengracht de Haarlemmerdijk kruist. Steen en sluis werden in 2005 een monument. De steen uit de Nieuwe Brugsluis verdween in 1955 bij de sloop van die sluis, en dook in 2014 weer op bij de bouw van de Noord/Zuidlijn. Hij is inmiddels hersteld.

Van Amsterdam naar heel Europa
Het Amsterdamse peil bleek zo handig dat het in 1818 voor het hele land werd voorgeschreven. Sinds 1891 heet het Normaal Amsterdams Peil. Ook Belgen en Duitsers gingen ermee rekenen: Pruisen baseerde er in 1879 zijn eigen nulpunt op, en tegenwoordig is het NAP de basis voor het Europese hoogtesysteem. Een meting van een paar Amsterdamse ambtenaren uit de zeventiende eeuw is zo de basis geworden voor hoogtes in een groot deel van Europa.
Negentig centimeter onder de Dam
De stenen van Hudde zaten in sluizen en kademuren, en die zakken en verschuiven. Daarom werd in 1953 een nieuw ijkpunt gemaakt: een bronzen bout op een heipaal van 22 meter lang, op de Dam. De bout zit zo'n negentig centimeter onder de bestrating, onder een deksel van hardsteen. Hij ligt niet op nul, maar iets daarboven: op 1,408 meter boven NAP. Vanaf die bout wordt de hoogte van zo'n 35.000 zichtbare peilmerken in het land bepaald, plus 400 merken onder de grond.
En de bout in de Stopera? Die zit precies op 0 meter NAP, maar heeft geen functie voor de metingen. Hij hoort bij het NAP-monument van Louis van Gasteren en Kees van der Veer, dat in 1988 werd geopend. Het monument laat zien hoe hoog het water in Nederland kan komen. In 1953, bij de Watersnoodramp, stond het op 4,55 meter boven NAP.
Zelf kijken
De Huddesteen in de Eenhoornsluis kun je gewoon gaan bekijken. Het NAP-bezoekerscentrum in de Stopera is op dit moment tijdelijk gesloten; kijk voor je gaat even op de site van het NAP.
Onze selectie boeken
- 01Burgemeester Johannes Hudde liet van september 1683 tot september 1684 elke dag het hoogwater van het IJ meten.
- 02Van de acht Huddestenen zit er nog maar één op zijn oude plek, in de Eenhoornsluis.
- 03Sinds 1891 heet het Amsterdams Peil het Normaal Amsterdams Peil.
- 04Het ijkpunt onder de Dam ligt op 1,408 meter boven NAP, niet op nul.
- 05Het NAP-net telt zo'n 35.000 zichtbare peilmerken en 400 onder de grond.
Week onder de grond
Zeven dagen, zeven verhalen over wat er onder Amsterdam zit: van het nulpunt van Nederland tot een fietsenstalling onder water.
- wo 18 nov Het nulpunt van Nederland ligt niet in de Stopera, maar onder de DamJe leest dit nu
- do 19 nov Een paleis op 13.659 boomstammenVerschijnt donderdag 19 november
- vr 20 nov Je loopt over 60.000 Amsterdammers in de Oude KerkVerschijnt vrijdag 20 november
- za 21 nov 700.000 dingen uit de bodem van de AmstelVerschijnt zaterdag 21 november
- zo 22 nov Ooit lag hier 200 ton goud: de lege kluis van het FrederikspleinVerschijnt zondag 22 november
- ma 23 nov De dagen dat de Vijzelgracht wegzakteVerschijnt maandag 23 november
- di 24 nov De fietsenstalling onder het water bij Centraal StationVerschijnt dinsdag 24 november
Bronnen en verantwoording (5)
Ken jij deze plek?
Woon je in de buurt, of weet je iets wat hier niet staat? Maak een gratis profiel en praat mee.



