De nacht dat er een bom lag naast de slaapkamer van de burgemeester

Aan de Herengracht, op nummer 502, staat een breed dubbel huis met een marmeren bordes, zes stoeppalen en een lantaarn boven de deur. Sinds 1927 is het de ambtswoning van de burgemeester. Wie de plaquette naast de deur leest, ziet dat het huis een beladen geschiedenis heeft: de eerste bewoner, in 1672, was Paulus Godin, bestuurder van de West-Indische Compagnie en betrokken bij de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen. Het bordes en de ingang kwamen er pas later bij, bij een verbouwing in 1791.

Niet iedere burgemeester woonde er. Willem de Vlugt, de eerste, vertrok in de jaren dertig naar Aerdenhout. Ed van Thijn, burgemeester van 1983 tot 1994, woonde er wel. En dat wisten ook de mensen die hem in de herfst van 1985 naar het leven stonden.

De dood van Hans Kok

Amsterdam was in die jaren een stad van kraakpanden, ontruimingen en rellen. Op 24 oktober 1985 ontruimde de politie een kraakpand aan de Schaepmanstraat in de Staatsliedenbuurt. Onder de ruim dertig arrestanten zat de 23-jarige Hans Kok. De volgende dag werd hij dood gevonden in zijn politiecel. Officieel was het een combinatie van een koude cel, middelengebruik en bewakers die te weinig naar hem omkeken. De krakers spraken van moord.

De stad ontplofte. In de nacht erna werden zo'n veertig branden gesticht, bij politiebureaus, stadsdeelkantoren en andere overheidsgebouwen. Hans Kok werd uit vrees voor nieuwe onrust in het geheim begraven. Voor de radicaalste krakers was de schuldige duidelijk: de burgemeester, die ook hoofd van de politie was.

De nacht van de bom

Zo'n twee weken na de dood van Hans Kok kreeg de politie 's nachts een waarschuwing: er lag een bom bij het huis van de burgemeester. Van Thijn werd gewekt en moest meteen weg. Bij de doorzoeking werden in het smalle buurpand, Herengracht 504, twee brandbommen gevonden, afgesteld om na een half uur af te gaan. Ze lagen aan de andere kant van de muur van zijn slaapkamer.

Dat ze niet afgingen, was geluk. Volgens een oud-analist van de inlichtingendienst ging het om jerrycans met benzine, en bleef het wijzertje van het klokje in de ontsteking haken in het tapijt. Anders was de burgemeester volgens hem met bed en al uit zijn slaapkamer gevlogen. De aanslag wordt toegeschreven aan de Autonome Cellen Nederland, en werd ook in radicaal-linkse kringen breed afgekeurd.

Achttien jaar geheim

Het opvallendste aan dit verhaal is misschien dat bijna niemand het wist. Pas in 2003, toen Ed van Thijn zijn herinneringen aan zijn burgemeesterstijd publiceerde, kwam de nacht van de bom naar buiten. Over arrestaties of een veroordeling is nooit iets bekend geworden. In de zaak-Kok werd in december 1986 besloten de drie dienstdoende bewakers niet te vervolgen. Zijn dood is nooit helemaal opgehelderd, en leefde voort in een lied van The Ex, in A.F.Th. van der Heijdens roman Advocaat van de hanen en in de film In naam der wet.

Herengracht 502 is nog altijd de ambtswoning; de burgemeester woont op de bovenste verdieping, de rest is voor ontvangsten. Aan de gevel herinnert niets aan die nacht in 1985.

Meer over de kraakjaren? Lees over De Grote Wetering, van melkfabriek tot kraakicoon en over de kroningsrellen van 1980. Of zoek in de straatnamengids waar de Herengracht naar heet.