Wat gooi je in een rivier? Alles, zo blijkt. Toen voor de Noord/Zuidlijn diepe bouwputten werden gegraven in het Damrak en op het Rokin, groeven archeologen dwars door de oude bedding van de Amstel. Ze haalden er zo'n 700.000 voorwerpen uit.

Het afvalputje van de stad
Het Damrak en het Rokin zijn eigenlijk de Amstel. De rivier stroomde ooit dwars door het centrum naar het IJ, tot er een dam in kwam: de plek die we nu de Dam noemen. Waarom het Damrak zo heet, lees je in dit verhaal. Eeuwenlang gooiden Amsterdammers er van alles in. Wat in het water viel, zakte weg in de modder en bleef daar liggen, afgesloten van lucht. Daardoor bleef het verrassend goed bewaard.
Vanaf 2003 werkten archeologen onder leiding van stadsarcheoloog Jerzy Gawronski mee met de bouw van de metro. Vijftien jaar later, in 2018, kwam het resultaat naar buiten: zo'n 700.000 vondsten, van de prehistorie tot het begin van deze eeuw.

Van schelpen tot kunstgebitten
Het oudste wat werd gevonden, is een groep schelpen van zo'n 124.000 jaar voor Christus. Ze lijken bijna niet te onderscheiden van schelpen die je nu op het strand vindt. Daarna wordt het vooral menselijk: munten, sleutels, kammen, bestek, pijpen en speelgoed. Er zat een zeventiende-eeuws tafelmes tussen waarop het verhaal van Jona en de walvis staat, een potje met een blauw monstertje erop, en een modern kunstgebit. Ook een Italiaanse euro uit 2002 en een etiket van een champagnefles kwamen boven. De Amstel bleef dus gewoon in gebruik als prullenbak.
Lees ook: 5 leuke weetjes over de Noord/Zuidlijn. Dagelijks stappen duizenden mensen de metro in voor een snelle rit tussen Noord en Zuid. Je zou bijna vergeten wat een...
Kijken op het Rokin
Je hoeft niet naar een museum om de vondsten te zien. In metrostation Rokin staan zo'n 10.000 voorwerpen in lange vitrines langs de roltrappen, gesorteerd zoals archeologen dat doen: op materiaal en functie. Wie op de metro wacht, staat dus eigenlijk in een museum, op de plek waar de spullen zijn gevonden.
Alle vondsten staan ook online, op de site Below the Surface. Daar kun je zo'n 20.000 voorwerpen bekijken en je eigen vitrine samenstellen. En er is een dik fotoboek, Spul, met meer dan 13.000 foto's van alles wat de stad in de loop der eeuwen kwijtraakte. In 2019 werd het in Leipzig uitgeroepen tot mooiste boek ter wereld. Spul is inmiddels uitverkocht, maar in 2023 verscheen een vervolg: Onder de Amstel, met 107 verhalen over de opvallendste vondsten, geschreven door 31 historici, archeologen en journalisten.
Lees verder
- 01Bij de bouw van de Noord/Zuidlijn kwamen zo'n 700.000 voorwerpen uit de Amstelbedding.
- 02De oudste vondst is een groep schelpen van zo'n 124.000 jaar voor Christus.
- 03In station Rokin staan zo'n 10.000 vondsten in vitrines.
- 04Op de site Below the Surface staan zo'n 20.000 vondsten online.
- 05Het fotoboek Spul telt meer dan 13.000 foto's.
Bronnen en verantwoording (5)
- UvA: archeologen vinden 700.000 objecten op traject Noord/Zuidlijn (2018)
- Smithsonian Magazine: New website unearths Amsterdam's history via 700,000 artifacts
- DutchNews: 700,000 items dug up during new metro works feature in virtual museum (2018)
- Below the Surface
- Stadsarchief Amsterdam: De Amstel gezien naar het Schapenplein met Munttoren, J.C. Greive jr.
