Zwarte Riek: de zangeres die Amsterdam liet huilen

Een meisje van de Lindengracht

Hendrika Elisabeth Jansen werd op 8 oktober 1924 in Amsterdam geboren, als dochter van een vishandelaar met een kraam op de Lindengracht. Ze groeide op tussen de Lindengracht en de Herenmarkt, midden in de Jordaan. Zingen wilde ze al jong, maar de weg naar het podium liep niet bepaald recht. In 1947 stond ze in Haarlem nog als de zogenaamd Portugese zangeres Rosita Lavièro op de planken. Die schuilnaam hield het niet lang vol: het publiek herkende gewoon dat meisje uit Amsterdam.

Zwarte Riek is geboren

De echte doorbraak kwam halverwege de jaren vijftig, toen ze al begin dertig was. Haar partner en manager Kees Manders lanceerde haar als Zwarte Riek, naar haar ravenzwarte haar. In 1956 kwam 'M'n wiegie was een stijfselkissie' uit, een vrolijk Jordaanlied dat Manders volgens de overlevering eigenlijk voor Johnny Jordaan had geschreven. Het werd haar grote doorbraak, en in hetzelfde jaar volgde 'Alle apies (in de Artis lijken op me ome Hein)'. Ze werd zo populair dat ze als 'prinses van de Jordaan' in een rijtuig met vier paarden door de buurt werd gereden.

Opvallend genoeg was haar plat Amsterdams lang niet altijd een voordeel. In de theaterwereld zat het accent haar in de weg, en ze nam zelfs spraakles om ervan af te komen. In het levenslied was het juist haar handelsmerk.

Van het Thorbeckeplein naar Carré

Manders kocht in 1958 café Het Uiltje op het Thorbeckeplein 5, om de hoek van het Rembrandtplein, en maakte er in juni 1960 nachtclub Moulin Rouge van. Daar stond Zwarte Riek avond na avond op het podium. Maar ze wilde meer. In 1962 speelde ze drie maanden de show 'Tussen plumes, pluche en plastic' in het Rembrandttheater, en op 28 maart 1963 stond ze met een eigen voorstelling in een uitverkocht Carré. Pluimen, glitter, een groot orkest: Zwarte Riek met internationale allure. Ze trad op in Cannes, Israël, Aruba en Curaçao en zelfs in Carnegie Hall in New York.

Toch hield ze het niet lang vol met die glamour. Na 1964 liet ze de grote producties en de glitterkostuums los en koos ze weer voor eenvoudige Nederlandstalige liedjes, waar ze zich het meest thuis bij voelde.

Ik ben nu eenmaal altijd sentimenteel geweest.

Rika Jansen, in Ons Amsterdam

Amsterdam huilt

Het lied waarmee ze voorgoed in het Amsterdamse geheugen staat, verscheen in 1964. Manders schreef 'Amsterdam huilt (waar het eens heeft gelachen)' op haar eigen verzoek. Het gaat over de oude Jodenbuurt rond de Weesperstraat en het Waterlooplein, waar het voor de oorlog bruiste van de handel en het leven, en die na de deportaties leeg en stil achterbleef. Het werd haar laatste grote hit in Nederland, en het lied greep haar zelf ook elke keer weer aan als ze het zong. Over dat ontroerd raken had ze een simpele verklaring: ze was nu eenmaal altijd sentimenteel geweest.

"Er wonen geen Amsterdammers meer"

In 1968 werden de nachtclubs verkocht en verhuisde Rika naar Zandvoort, waar ze de rest van haar leven woonde. Over haar stad was ze later niet mals: "er wonen geen Amsterdammers meer", zei ze in 2006 tegen De Telegraaf. Op 21 januari 2016 overleed ze in Zandvoort, 91 jaar oud. Een straat of standbeeld kreeg ze in Amsterdam niet, wel ligt er sinds 2010 een tegel met haar foto in de Walk of Fame in Zandvoort.

Meer Amsterdamse muziek? Lees over Tulpen uit Amsterdam, dat eigenlijk helemaal niet uit Amsterdam komt, of over de buitenlandse originelen van Hazes.