De twee huisjes die het Victoria Hotel nooit kreeg

Wie uit het Centraal Station stapt, kijkt recht tegen het Victoria Hotel aan: zandsteen, zuilen, een hoektoren met koepel. Maar loop eens langs de kant van de Prins Hendrikkade. Midden in de chique gevel springt de rooilijn terug, en daar staan ze: twee smalle oude huisjes, de linker opvallend laag, de rechter iets hoger. Ze lijken er per ongeluk tussen te zijn geschoven. In zekere zin is dat ook zo.

Een hotel voor het nieuwe station

In de jaren tachtig van de negentiende eeuw verrees in het IJ het nieuwe Centraal Station. Wie daar straks met de trein aankwam, moest meteen een luxe hotel zien, vond de Duitse architect Johann Friedrich Henkenhaf. Hij had net met zijn compagnon Ebert het Kurhaus in Scheveningen en een nieuw hotelgedeelte bij Krasnapolsky ontworpen. In 1883 werd de hotelmaatschappij opgericht, met een kapitaal van een half miljoen gulden, en begon het opkopen van de huizen op de hoek van het Damrak en de kade.

Bijna alles lukte. Vijf panden aan het Damrak en drie aan de kade kwamen in handen van de maatschappij. Maar twee buren deden niet mee: kleermaker Pieter August Carstens, die sinds 1865 eigenaar was van nummer 47, en tapper Johannes Frederik Verburgt, die nummer 46 in 1883 had gekocht, in hetzelfde jaar dat de plannen bekend werden.

Te hooge eischen

Het verhaal wil vaak dat de twee koppig een fortuin weigerden. De kranten van toen vertellen het nuchterder. In juni 1889 meldde de Amsterdamsche Courant dat hun panden "wegens te hooge eischen" niet waren gekocht, en dat ze waarschijnlijk zouden worden ingebouwd. Niet zij weigerden dus een hoog bod: de hotelmaatschappij vond hun vraagprijs te gek. Henkenhaf besloot het hotel er dan maar omheen te bouwen. Het terugliggende middendeel van de gevel aan de kade, dat nu in de omschrijving van het rijksmonument staat, is daar het gevolg van.

Buren, geen gasten

Op 19 augustus 1890, tien maanden na de opening van het station, ging het Victoria Hotel feestelijk open: honderd kamers, elektrisch licht in elke kamer, een hydraulische lift en dubbele ramen tegen het lawaai van de kade. Carstens en Verburgt waren er ook bij, als buren. Op de lijst met genodigden zullen ze niet hebben gestaan.

Het hotel heeft de huisjes nooit gekocht. Carstens verkocht zijn huisje in 1915 voor 16.000 gulden, ruim vijf keer zoveel als hij er ooit voor betaalde. Beide panden kwamen daarna in handen van de tappersfamilie Van den Ende, die er in de jaren zestig nog steeds zat, met een sigarenwinkel in het ene en een tapperij in het andere. Nu zit er een souvenirwinkel in. Het lage huisje was trouwens al eens eerder klein gehouden: toen het rond 1600 werd gebouwd, eiste de eigenaar van het grote huis ernaast dat het laag bleef.

Mythe en roman

Zo'n verhaal trekt verzinsels aan. In 1966 schreef een Engelse schrijfster dat haar grootvader het huisje had geweigerd te verkopen, met een buurman die 46.000 gulden vroeg. Historica Isabella van Eeghen dook toen in het archief en liet zien dat daar weinig van klopte. Dat bedrag zingt nog altijd rond. Thomas Rosenboom maakte er in 1999 de prachtige roman Publieke werken van, met een vioolbouwer die zijn huis niet wil opgeven, en die in 2015 werd verfilmd. In de roman heten de hoofdpersonen anders, maar Henkenhaf en Ebert lopen er gewoon rond.

Meer over deze plek? Lees waar de naam Damrak vandaan komt, of zoek in de straatnamengids waar de Prins Hendrikkade naar heet. Vlak voor het hotel ligt de Sint Nicolaasbrug.