De kar-ga-door: het vergeten beroep van de Amsterdamse bruggen

De oudste Amsterdamse bruggen waren van hout. Toen de stad groeide, kwamen er stenen bruggen voor in de plaats: steviger, deftiger en minder onderhoud. Omdat er schepen onderdoor moesten, kregen ze een flinke boog. Op de oudste stadskaart, uit 1554, staan 35 bruggen. In de Gouden Eeuw waren het er zo'n tweehonderd, nu zijn het er ruim twaalfhonderd.

Een touw en een haak

Zo'n hoge boog had een nadeel. Wie met een zwaarbeladen handkar of bakfiets aankwam, kreeg die er nauwelijks overheen. Bij de drukste bruggen stond daarom iemand te wachten die voor een paar centen hielp trekken. Officieel heette hij bruggentrekker, maar iedereen noemde hem de kar-ga-door, naar wat hij de hele dag riep of deed. Hij had een touw met een haak, en vaak een leren lap op zijn schouder tegen het schuren.

De bekendste was Kikkie van de Prinsensluis, die eigenlijk Christiaan Smit heette. Hij werkte bij de Prinsensluis in de Jordaan en gold als de laatste van zijn soort. Volgens verhalen uit de buurt ging hij pas de deur uit als hij een paar centen nodig had, en bleef hij altijd in het zicht van zijn brug. Een deel van de verdiensten verdween in het café op de hoek. Er bestaat een foto van hem uit 1922. Kikkie overleed in 1940, 82 jaar oud, en met hem verdween het beroep.

Plat, en weer krom

Vanaf ongeveer 1860 begon de stad steile stenen bruggen te vervangen door vlakkere en bredere bruggen van ijzer of staal. Voor karren, trams en later auto's was dat een uitkomst, maar veel Amsterdammers vonden het zonde van het stadsgezicht. In 1901 wilde het stadsbestuur zelfs de hele Reguliersgracht dempen voor een tramlijn. Protest hield de gracht open.

Later draaide de stad de afvlakking voor een deel terug. Tussen 1945 en 1982 kregen veel ijzeren bruggen weer een gemetseld gewelf, zodat ze op oude stenen bruggen leken. Het beroemde doorkijkje over de Reguliersgracht met zeven bogen op een rij lijkt eeuwenoud, maar is grotendeels in de jaren zestig en zeventig hersteld. Slechts twee van die bruggen zijn echt uit de achttiende eeuw.

Vijftien bruggen tegelijk

Wil je zien hoeveel bruggen er in dit deel van de stad liggen? Ga op de hoek van de Herengracht en de Reguliersgracht staan, aan de oneven kant van de Herengracht. Bij helder weer tel je daar tot wel vijftien bruggen: over de Herengracht en over de Reguliersgracht. Het is een van de meest gefotografeerde plekjes van de stad, en 's avonds, als de bogen verlicht zijn, op zijn mooist. Een kar-ga-door zul je er niet meer zien.

Meer bruggen? Lees welke brug nummer 1 heeft, of zoek je eigen brug op in de bruggengids. De Blauwbrug is een mooi voorbeeld van een brug die juist breed en vlak werd gebouwd.