Het Lloyd Hotel: van landverhuizers tot gevangenen, en weer terug

Wie over de Oostelijke Handelskade fietst, komt langs een fors bakstenen gebouw in de vorm van een H, met een toren in het midden. Het ziet er degelijk en een beetje streng uit. Dat past bij zijn geschiedenis: weinig gebouwen in Amsterdam hebben zoveel verschillende levens gehad.

Een hotel als lokkertje

Het gebouw werd tussen 1918 en 1921 neergezet in opdracht van de Koninklijke Hollandsche Lloyd, een Amsterdamse rederij die passagiers vervoerde naar Zuid-Amerika. Architect was Evert Breman. Op 1 juni 1921 werd het opgeleverd: een hotel voor zo'n negenhonderd landverhuizers die hier een paar dagen wachtten tot hun schip vertrok.

Vaak lees je dat die mensen op weg waren naar New York, ook in De Bosatlas van Amsterdam. Dat klopt niet. De schepen van de Lloyd voeren via onder meer Brazilië en Montevideo naar Buenos Aires, en het rijksmonumentenregister noemt het gebouw uitdrukkelijk een herinnering aan de grote emigratie naar Zuid-Amerika. De verwarring komt waarschijnlijk van Hotel New York in Rotterdam, het oude kantoor van de Holland-Amerika Lijn.

De gasten kwamen vooral uit Oost-Europa: Polen, Roemenië, Hongarije en de Balkan, en veel van hen waren arme joodse emigranten. Voor de rederij was het hotel ook een lokkertje: wie een nette plek had om te wachten, boekte eerder bij jou.

Eerst de keuring, dan de douche

Voordat iemand het hotel in mocht, ging hij in het quarantainegebouw ernaast door een medische keuring en onder de douche. Dat was niet alleen uit zorg. Werd een passagier aan de andere kant van de oceaan geweigerd, dan moest de rederij hem op eigen kosten terugbrengen. De GGD Amsterdam heeft die keuringen in de jaren twintig zelfs gefilmd.

Lang heeft de rederij er geen plezier van gehad. Het gebouw kostte ongeveer acht keer zoveel als begroot, en dat droeg bij aan de ondergang van de Lloyd, die midden jaren dertig failliet ging. De gemeente kocht het pand.

Kamp en cel

Vanaf 1938 werden er joodse vluchtelingen uit Duitsland opgevangen. In januari 1939 stond het Lloyd Hotel op een officiële lijst van interneringskampen voor vreemdelingen, maar nog datzelfde jaar moesten de vluchtelingen eruit: bij de mobilisatie had het leger het gebouw nodig. Tijdens de bezetting werd het een plek waar mensen werden vastgehouden, en na de oorlog bleef het een gevangenis. Vanaf 1963 zaten er jongens vast: het heette toen Rijksinrichting voor jongens.

Van een tot vijf sterren

Rond 1989 ging de jeugdgevangenis dicht en raakte het gebouw in verval. Kunstenaars trokken erin, net als in de leegstaande pakhuizen in de buurt. In 1996 vroeg de gemeente om plannen, en het idee van Suzanne Oxenaar en Otto Nan won: een hotel met een culturele ambassade erin. Op 11 november 2004 ging het open, met 117 kamers die van een tot vijf sterren hadden. De sterren gingen niet over luxe maar over de grootte van de kamer, zodat het goedkoopste en een van de duurste hotelbedden van de stad onder hetzelfde dak lagen.

Dat concept bestaat niet meer. Het pand werd in 2019 verkocht, ging eind 2021 dicht voor een verbouwing en heet sinds de zomer van 2023 The Hoxton, Lloyd Amsterdam. De glas-in-loodramen en de oude tegels zijn gebleven, het restaurant is naar architect Breman genoemd, en de cocktailbar zit in het vroegere kaartjeskantoor, waar landverhuizers ooit hun overtocht regelden.

Meer over deze buurt? Lees verder over het KNSM-eiland en de rederijen.