De Damslapers: hippies op het monument en mariniers met hun riemen

Het magische centrum van Europa

Amsterdam gold eind jaren zestig als het magische centrum van de jeugdcultuur. Vrijheid, muziek, softdrugs die hier makkelijker te krijgen waren dan elders: met de rugzak en een slaapzak trokken jonge reizigers uit heel Europa naar de stad. Een hotel konden ze niet betalen, en dus sliepen ze waar het kon. De favoriete plek was de Dam, op en rond het witte Nationaal Monument dat in 1956 was onthuld ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.

Al in de zomer van 1969 was het een vertrouwd beeld. Om zes uur 's ochtends klonk een fluitsignaal, en wie dan nog bleef liggen, werd door de brandweer met slaapzak en al van het plein gespoten.

Ontheiliging of vrijheid?

Voor veel Amsterdammers was het slapen, blowen en vrijen op het oorlogsmonument een ontheiliging. Winkeliers klaagden, de politie zag drugsgebruik en de diefstallen in de buurt namen toe. Volgens Jan Vriend in zijn boek over Amsterdam was burgemeester Ivo Samkalden het in het voorjaar van 1969 al zat en wilde hij de politie laten ingrijpen. Ed van Thijn, toen fractievoorzitter van de PvdA in de gemeenteraad, zou hem op andere gedachten hebben gebracht. Zijn redenering: het monument was in de eerste plaats een symbool van de vrijheid, en Amsterdam moest zijn imago als stad van de flower power niet met geweld kapotmaken tegen jongeren die geen vlieg kwaad deden.

Dus bleef het slapen doorgaan, en het werd steeds drukker. Eind juli en begin augustus 1970 lagen er elke nacht tussen de 600 en 1.000 mensen op en rond de Dam.

Het slaapverbod

Op 21 augustus 1970 besloot het college van burgemeester en wethouders alsnog tot een slaapverbod op de Dam. Het ging op maandag 24 augustus om zes uur 's avonds in. Dat liep uit op rellen die tot twee uur 's nachts duurden. Een agent loste schoten, waarbij drie mensen gewond raakten, onder wie een fotojournalist van dagblad De Tijd.

De mariniers met hun riemen

De volgende avond, dinsdag 25 augustus 1970, nam een groep van zo'n tachtig tot honderd mariniers en matrozen uit Den Helder en Doorn het heft in eigen hand. Buiten diensttijd en zonder opdracht van wie dan ook trokken ze naar de Dam en veegden het plein in ongeveer tien minuten schoon. Hun wapen: hun broekriemen. Daarna volgden nog twee nachten met rellen.

Ze kwamen buiten diensttijd, zonder opdracht, en hadden alleen hun broekriemen bij zich.

Over de mariniers op de Dam, 25 augustus 1970

Netjes was het niet. De eigen commandanten spraken scherpe afkeuring uit, vijf mariniers moesten zich verantwoorden voor de Zeekrijgsraad en een van hen kreeg een boete van honderd gulden. Premier Piet de Jong liet daarentegen weten wel sympathie te hebben voor hun actie.

Door naar het Vondelpark

De jongeren verdwenen natuurlijk niet. In het voorjaar van 1971 koos de gemeente voor een andere aanpak en begon het Vondelparkproject: het Vondelpark werd een officieel slaappark, met een bagagedepot, een geneeskundige post, wasgelegenheid en zelfs een 'flipkamer' voor wie een slechte trip had. Op het hoogtepunt sliepen daar 1.500 tot 2.000 jongeren. De Dam was weer van iedereen, en het monument weer een plek om te herdenken.

Meer over de Dam? Lees over de incidenten bij de Dodenherdenking of over de kroningsrellen van 1980.