Amsterdam bestaat ook in Ohio, Saskatchewan en Zuid-Afrika

De grote broer in New York

De bekendste naamgenoot ligt in de staat New York, aan de Mohawk, de rivier die daar deel uitmaakt van het Eriekanaal. De stad Amsterdam telde bij de laatste Amerikaanse volkstelling in 2020 18.219 inwoners. Het plaatsje heette eerst Veedersburg, naar molenaar Albert Veeder, maar kreeg rond 1803 of 1804 de naam Amsterdam; Nederlandse kolonisten woonden er volgens de overlevering al vanaf rond 1710. In de negentiende eeuw groeide de stad uit tot het Amerikaanse centrum van de tapijtindustrie. Rond de stad ligt bovendien nog een tweede Amsterdam: de gelijknamige township, met zo'n 5.500 inwoners.

Uit dit Amsterdam komen twee beroemdheden. Filmster Kirk Douglas werd er op 9 december 1916 geboren als Issur Danielovitch, zoon van Russisch-Joodse immigranten, op Eagle Street 46, in de armste wijk van de stad. In zijn autobiografie beschreef hij hoe zijn vader, voddenman, zelfs in die straat op de laagste sport van de ladder stond. Sinds 2018 hangt er een plaquette op de hoek van Main Street en Eagle Street. En op 23 april 1941 werd in Amsterdam (NY) Ray Tomlinson geboren, de man die in 1971 de eerste e-mail verstuurde en het @-teken in het e-mailadres bedacht.

Amerika zit vol Amsterdams

Daarmee houdt het in de Verenigde Staten niet op. In Ohio ligt een dorp Amsterdam op de kruising van de Routes 43 en 164, in 1828 gesticht door de Nederlandse immigrant David Johnson. Het telde bij de laatste telling 436 inwoners, precies twee keer zoveel als Amsterdam in Missouri, waar er 218 wonen. Dat laatste plaatsje dankt zijn naam aan geld: spoorwegbouwer Arthur Stilwell vernoemde het in 1891 naar de stad waar het bedrijf van zijn financier Jan de Goeijen zat. Ons Amsterdam dus.

Verder zijn er Amsterdams in Californië (bij Atwater, midden in de Central Valley), Montana, New Jersey, Georgia, Pennsylvania, Texas en Virginia, en zelfs een tweede in Ohio. Het zijn vaak niet meer dan een paar huizen langs de weg. Amsterdam in Idaho had alleen tussen 1912 en 1954 een eigen postkantoor.

Dertig mensen op de prairie

In de Canadese prairieprovincie Saskatchewan, zo'n 64 kilometer ten noorden van Yorkton, ligt het gehucht Amsterdam. Het werd rond 1900 gesticht door negen Nederlandse immigranten. Op zijn hoogtepunt had het een postkantoor, een graansilo, een garage en een school. Bij de Canadese volkstelling van 2021 woonden er nog dertig mensen, tegenwoordig vooral van Oekraïense afkomst.

Een Schots dorp met een Nederlandse naam

Het misschien mooiste verhaal komt uit Zuid-Afrika. In de huidige provincie Mpumalanga stichtte de Schot Alexander McCorkindale vanaf 1868 een nederzetting voor Schotse emigranten. Het dorp heette eerst Roburnia, naar de Schotse dichter Robert Burns. Maar na de Eerste Boerenoorlog (1880-1881), waarin de Boeren op veel sympathie uit Nederland konden rekenen, kreeg het op 5 juli 1882 de naam Amsterdam: als dank aan Nederland en ook naar de geboortestad van Transvaalse staatssecretaris Eduard Bok. Rond het dorp liggen grote plantages met dennen en eucalyptus, en van oudsher houdt men er schapen. In 2019 kreeg de plaats officieel een nieuwe naam: eMvelo.

En dan nog een eiland

Ook buiten Amerika en Afrika duikt de naam op. Nieuw-Amsterdam is de hoofdplaats van het district Commewijne in Suriname, met een fort uit 1734. Aan de monding van de Berbice in Guyana ligt New Amsterdam. En diep in de zuidelijke Indische Oceaan ligt het Franse Île Amsterdam: in 1522 noemde de Spaanse ontdekkingsreiziger Juan Sebastián Elcano het nog 'Wanhoop', maar op 17 juni 1633 vernoemde Anthonie van Diemen het naar zijn schip, de Nieuw Amsterdam. Vaste bewoners zijn er niet, alleen onderzoekers.

Benieuwd hoe het echte Amsterdam aan zijn rol als hoofdstad kwam? Of waarom het netnummer 020 heeft?