Jan Willem Tellegen
De ingenieur die Amsterdam mooie arbeiderswoningen gaf en de stad door de hongerjaren van de Eerste Wereldoorlog loodste.
Jan Willem Cornelis Tellegen werd in 1859 in Groningen geboren als zoon van een hoogleraar staatsrecht. Hij werd geen jurist maar ingenieur: hij studeerde civiele techniek in Delft, werkte aan de spoorlijn Groningen-Delfzijl en werd in 1890 directeur Gemeentewerken in Arnhem.
De man van de woningen
In 1901 kwam hij naar Amsterdam als directeur van de nieuwe Dienst Bouw- en Woningtoezicht. Dat was precies het moment van de Woningwet, die gemeenten de middelen gaf om krotten aan te pakken en goede volkswoningen te bouwen. Rond 1905 voerde Tellegen strenge bouwregels in. Bouwers en architecten vonden ze veel te streng, maar ze werkten: er kwamen veel goede arbeiderswoningen. Tellegen haalde jonge, gedreven architecten binnen en vond schoonheid belangrijk. Een mooie woonomgeving zou bewoners gelukkiger maken. Dat idee deelde hij met de architecten van de Amsterdamse School.
In 1915 werd hij burgemeester. Minister-president Cort van der Linden koos hem, hoewel de vorige burgemeester Röell een andere kandidaat wilde. Niet iedereen was blij. Het liberale raadslid Everwijn Lange gaf zijn zetel op: hij wilde niet vergaderen onder een voorzitter die kort daarvoor nog zijn ondergeschikte was geweest.
Oorlogsjaren zonder oorlog
Nederland bleef neutraal in de Eerste Wereldoorlog, maar Amsterdam merkte de oorlog wel. Eten werd schaars en Tellegen was verantwoordelijk voor de voedseldistributie. In 1917 kreeg hij te maken met het Aardappeloproer, toen hongerige Amsterdammers de straat op gingen. Hij werkte goed samen met de socialistische wethouder Wibaut en bemiddelde in meerdere conflicten, zoals in 1916 tussen artsen en ziekenfondsen.
In zijn tijd keurde de gemeenteraad in 1917 Plan Zuid van Berlage goed, het ontwerp voor een nieuwe stadswijk in de stijl van de Amsterdamse School. Op 1 januari 1921 werd Amsterdam bovendien flink groter, toen delen van randgemeenten bij de stad kwamen.
Tellegen maakte het einde van zijn termijn niet mee. Hij overleed op 16 april 1921 in Amsterdam, nog in functie. De stad was geschokt. Er kwam snel een monument, ontworpen in de stijl van de Amsterdamse School en onthuld in 1929. Het staat bij het woningcomplex De Dageraad, in de straat die zijn naam draagt: de Burgemeester Tellegenstraat.
Een familieweetje: Tellegen was getrouwd met Alida Fock, dochter van Cornelis Fock, die zelf burgemeester van Amsterdam was geweest.
- 01Tellegen was ingenieur, geen jurist: hij studeerde civiele techniek in Delft.
- 02Vanaf 1901 leidde hij de Amsterdamse Dienst Bouw- en Woningtoezicht.
- 03In 1917 kreeg hij als burgemeester te maken met het Aardappeloproer.
- 04Hij overleed in 1921 terwijl hij nog burgemeester was.
- 05Zijn schoonvader Cornelis Fock was ook burgemeester van Amsterdam.