Wim Polak
De Amsterdamse journalist die burgemeester werd toen de metro ging rijden en de stad op kroningsdag in brand stond.
Wim Polak werd op 14 september 1924 in Amsterdam geboren, in een Joods middenstandsgezin. Hij ging naar de lagere school in de Govert Flinckstraat en de Dintelstraat. Toen Joden in de oorlog niet meer naar de universiteit mochten, kreeg hij privéles economie. In 1942 werden zijn ouders opgepakt en naar Sobibor gedeporteerd, waar ze werden vermoord. Wim dook onder bij Oldenzaal.
Na de bevrijding van Twente in april 1945 vierde hij geen feest: hij wist niet of zijn familie nog leefde. In zijn eentje maakte hij de bevrijdingseditie van de krant De Waarheid. Daarna werd hij economieredacteur bij Het Vrije Volk.
Van wethouder tot burgemeester
Vanaf 1962 zat Polak in de Amsterdamse gemeenteraad en van 1965 tot 1973 was hij wethouder, onder meer van financiën. Toen burgemeester Samkalden ziek werd, nam hij van oktober 1971 tot maart 1972 diens taken waar. Als staatssecretaris van Binnenlandse Zaken zorgde hij daarna voor meer geld voor de grote steden.
Op 15 juni 1977 werd hij zelf burgemeester. Een paar maanden later, op 14 oktober 1977, reed de eerste Amsterdamse metro: prinses Beatrix en prins Claus openden de Oostlijn, met de eerste rit van station Weesperplein naar Holendrecht. Voor de bouw van metro en stadsweg waren bijna duizend woningen gesloopt.
Geen woning, geen kroning
De woningnood was groot en de kraakbeweging sterk. Polak kreeg te maken met krakersrellen en ontruimingen. Het hoogtepunt kwam op 30 april 1980, de dag waarop Beatrix werd ingehuldigd. Krakers riepen 'Geen woning, geen kroning'. Rond de Dam, bij de Blauwbrug, op het Rokin en in de Vondelstraat kwam het tot zware gevechten en gingen gebouwen in vlammen op. Zo'n 10.000 agenten, marechaussees en militairen werden ingezet en ongeveer 600 mensen raakten gewond. Het was een van de grootste ongeregeldheden in Nederland sinds de oorlog.
Polak stond bekend als een goede bestuurder met een informele stijl, die compromissen zocht maar kon doorpakken als het moest. Hij hield van geschiedenis, klassieke muziek en beeldende kunst. Na zijn burgemeesterschap, dat op 1 juni 1983 eindigde, zat hij tien jaar in de Raad van State. Hij kreeg de gouden medaille van de stad Amsterdam. Polak overleed op 1 oktober 1999 in Ilpendam.
- 01Polaks ouders werden in 1942 opgepakt en in Sobibor vermoord.
- 02Hij maakte in april 1945 in zijn eentje de bevrijdingseditie van De Waarheid.
- 03De eerste Amsterdamse metro reed op 14 oktober 1977, vier maanden nadat Polak burgemeester werd.
- 04Op 30 april 1980 klonk in de stad de leus 'Geen woning, geen kroning'.
- 05Al in 1971 en 1972 was hij een paar maanden waarnemend burgemeester voor de zieke Samkalden.