Nicolaes Witsen

Nicolaes Witsen werd op 8 mei 1641 in Amsterdam geboren als zoon van burgemeester Cornelis Jansz Witsen. Hij werd een van de veelzijdigste Amsterdammers van zijn eeuw: bestuurder, diplomaat, geograaf en scheepsbouwkenner.

Naar Moskou

Na zijn promotie in Leiden in 1664 reisde hij mee met gezant Jacob Boreel naar Rusland, per schip naar Riga en over land naar Novgorod en Moskou. Daar raakte hij bevriend met Andrej Vinius, die hem nog jarenlang kaarten en voorwerpen stuurde. Die reis bepaalde zijn leven. In 1690 publiceerde hij de eerste kaart van Siberië, van Nova Zembla tot China, en in 1692 zijn boek Noord en Oost Tartarye, met beschrijvingen van volken en woordenlijsten van meer dan 25 talen. In 1671 verscheen al zijn Aeloude en hedendaegsche scheepsbouw en bestier, een standaardwerk over de Hollandse manier van schepen bouwen.

Bestuurder en diplomaat

Witsen kwam in 1671 in de vroedschap en werd in 1673 schepen. In het Rampjaar 1672 was hij fel tegen elke toenadering tot Frankrijk. In 1681 leidde hij een commissie die Franse hugenoten, protestantse vluchtelingen, burgerrecht en belastingvoordelen gaf; duizenden kwamen naar Amsterdam. Tussen 1682 en 1706 was hij dertien keer burgemeester. Na de overtocht van Willem III naar Engeland in 1688 ging hij als buitengewoon gezant naar Londen. Een baronstitel van Willem sloeg hij af. Vanaf 1693 was hij ook bewindhebber van de VOC.

De tsaar op de werf

In 1697 kwam tsaar Peter de Grote met een groot gezantschap naar de Republiek. Witsen regelde dat hij vier maanden lang incognito kon meewerken op de scheepswerven van de VOC. Daarna bleef hij de tsaar per brief adviseren. Peter was erbij toen Witsen op 10 augustus 1717 stierf, en zou gezegd hebben dat hij een groot vriend verloor. Witsen werd begraven in Egmond aan den Hoef. Zijn motto was Labor omnia vincit: werk overwint alles.

In Amsterdam herinneren de Nicolaas Witsenkade en de Nicolaas Witsenstraat aan hem.